DÙNG THUỐC HẠ HUYẾT ÁP LÂU NGÀY CÓ CẦN BỔ SUNG THÊM VITAMIN VÀ KHOÁNG CHẤT?

BẢN TIN: THÔNG TIN THUỐC VÀ DƯỢC LÂM SÀNG

1. ĐIỂM TIN

DÙNG THUỐC HẠ HUYẾT ÁP LÂU NGÀY CÓ CẦN BỔ SUNG THÊM VITAMIN VÀ KHOÁNG CHẤT?

Hiện nay có nhiều nhóm thuốc được sử dụng để điều trị tăng huyết áp như thuốc lợi tiểu, thuốc ức chế men chuyển (ACEI), thuốc chẹn thụ thể angiotensin II (ARB), thuốc chẹn kênh canxi hay thuốc chẹn beta. Mỗi nhóm có cơ chế tác dụng khác nhau nên mức độ ảnh hưởng đến vitamin và khoáng chất trong cơ thể cũng không giống nhau.

Phần lớn người bệnh sử dụng thuốc hạ huyết áp vẫn duy trì tình trạng dinh dưỡng bình thường nếu có chế độ ăn cân đối và được theo dõi định kỳ. Chỉ một số nhóm thuốc, đặc biệt là thuốc lợi tiểu, có thể làm tăng đào thải hoặc ảnh hưởng đến chuyển hóa của một số vi chất khi sử dụng trong thời gian dài.

Điều này không có nghĩa người bệnh phải uống thêm vitamin hay khoáng chất ngay khi bắt đầu điều trị. Việc bổ sung chỉ nên được cân nhắc khi có nguy cơ thiếu hụt, có triệu chứng hoặc được bác sĩ chỉ định sau khi đánh giá tình trạng dinh dưỡng và các bệnh lý đi kèm.

1. Thuốc lợi tiểu: Nhóm dễ ảnh hưởng đến vitamin và khoáng chất nhất

Thuốc lợi tiểu là một trong những nhóm thuốc được kê đơn phổ biến để điều trị tăng huyết áp, đặc biệt ở người cao tuổi hoặc người có kèm suy tim. Các thuốc thường gặp gồm hydrochlorothiazide, indapamide, furosemide, bumetanide và spironolactone.

Nhóm thuốc này giúp hạ huyết áp bằng cách tăng đào thải muối và nước qua thận, từ đó làm giảm thể tích tuần hoàn và giảm áp lực lên thành mạch. Tuy nhiên, cũng chính cơ chế này khiến một số khoáng chất và vitamin tan trong nước có thể bị mất theo nước tiểu nhiều hơn.

Một số vitamin và khoáng chất cần lưu ý:

Kali: Người dùng hydrochlorothiazide, indapamide hoặc furosemide cần lưu ý nguy cơ hạ kali máu. Khi kali giảm, có thể xuất hiện mệt mỏi, yếu cơ, chuột rút, táo bón, đánh trống ngực; trường hợp nặng có thể gây rối loạn nhịp tim.

Người bệnh không nên tự ý bổ sung kali vì dùng không đúng cách, đặc biệt ở người bệnh thận hoặc đang dùng thuốc giữ kali, có thể gây tăng kali máu. Với đa số người bệnh, có thể ưu tiên kali từ thực phẩm như chuối, bơ, cam, khoai lang, các loại đậu và rau lá xanh.

Lưu ý: Không phải mọi thuốc lợi tiểu đều làm giảm kali. Spironolactone là thuốc lợi tiểu giữ kali, có thể làm tăng kali máu, đặc biệt ở người suy thận hoặc dùng cùng ACEI, ARB. Vì vậy, người dùng spironolactone không nên tự bổ sung kali hoặc sử dụng quá nhiều muối thay thế chứa kali khi chưa được bác sĩ tư vấn.

Magiê: Một số thuốc lợi tiểu, đặc biệt furosemide và bumetanide, có thể làm tăng đào thải magiê qua nước tiểu. Thiếu magiê có thể gây chuột rút, co cơ, mệt mỏi hoặc rối loạn nhịp tim. Hạ magiê thường đi kèm hạ kali, vì vậy bác sĩ có thể chỉ định kiểm tra đồng thời hai chỉ số khi có triệu chứng nghi ngờ.

Các thực phẩm giàu magiê gồm rau lá xanh đậm, các loại đậu, hạt hạnh nhân, hạt điều, hạt bí và ngũ cốc nguyên cám.

Natri máu: Thuốc lợi tiểu nhóm thiazide như hydrochlorothiazide và indapamide còn có thể gây hạ natri máu, đặc biệt ở người lớn tuổi, phụ nữ hoặc người có chế độ ăn quá hạn chế muối. Khi natri giảm nhiều, người bệnh có thể thấy mệt mỏi, buồn nôn, đau đầu, chóng mặt, giảm tập trung. Trường hợp nặng có thể gây lú lẫn, co giật hoặc hôn mê. Đây là lý do người bệnh tăng huyết áp không nên tự ý cắt giảm muối quá mức nếu chưa có hướng dẫn của bác sĩ, đồng thời cần tái khám đúng hẹn để được theo dõi điện giải định kỳ.

Vitamin B1: Sử dụng furosemide kéo dài có thể làm tăng thải vitamin B1 qua nước tiểu, nguy cơ rõ hơn ở người cao tuổi, suy tim hoặc dùng liều cao trong thời gian dài. Vitamin B1 cần cho chuyển hóa carbohydrate thành năng lượng và duy trì hoạt động của hệ thần kinh, cơ tim. Thiếu vitamin B1 có thể gây mệt mỏi, giảm sức bền, chán ăn hoặc yếu cơ.

Nguồn vitamin B1 tự nhiên khá phong phú, gồm thịt lợn, ngũ cốc nguyên hạt, gạo lứt, yến mạch, các loại đậu và hạt.

Vitamin B6: Một số nghiên cứu ghi nhận sử dụng thuốc lợi tiểu kéo dài có thể làm giảm nồng độ vitamin B6, nhưng bằng chứng chưa mạnh và chưa nhất quán. Vì vậy, chưa khuyến cáo bổ sung B6 thường quy. Người bệnh nên duy trì chế độ ăn đa dạng với cá, thịt gia cầm, khoai tây, chuối và các loại đậu.

2. Các nhóm thuốc trị tăng huyết áp khác

– Thuốc ức chế men chuyển (ACEI) nhìn chung ít ảnh hưởng đến vitamin và khoáng chất. Tuy nhiên, captopril có thể làm giảm nồng độ kẽm ở một số người sử dụng kéo dài. Cơ chế được cho là liên quan đến nhóm sulfhydryl (-SH) trong phân tử captopril, có khả năng liên kết với kẽm và làm tăng đào thải qua nước tiểu. Tác động này được ghi nhận rõ hơn với captopril so với một số ACEI khác.

Người dùng ACEI không cần bổ sung kẽm thường quy. Thay vào đó, nên duy trì chế độ ăn đa dạng với các thực phẩm giàu kẽm như thịt, hải sản, các loại đậu, hạt và ngũ cốc nguyên hạt.

– Thuốc chẹn thụ thể angiotensin II (ARB) như losartan, valsartan, telmisartan, irbesartan và olmesartan hiện chưa có bằng chứng rõ ràng cho thấy gây thiếu vitamin hoặc khoáng chất có ý nghĩa lâm sàng. Một số nghiên cứu nhỏ ghi nhận thay đổi nồng độ kẽm nhưng kết quả chưa thống nhất.

Vấn đề cần lưu ý hơn khi sử dụng ARB là nguy cơ tăng kali máu, đặc biệt ở người suy thận, đái tháo đường hoặc dùng thuốc lợi tiểu giữ kali. Vì vậy, không nên tự bổ sung kali hoặc sử dụng nhiều sản phẩm thay thế muối chứa kali khi chưa có chỉ định.

– Thuốc chẹn beta và thuốc chẹn kênh canxi nhìn chung không làm tăng nguy cơ thiếu vitamin, khoáng chất đến mức cần bổ sung thường quy. Người bệnh có chế độ ăn cân đối không cần tự uống thêm vitamin chỉ vì đang sử dụng các thuốc này.

Lưu ý: Trong thực tế lâm sàng, nhiều người sau khi dùng thuốc hạ huyết áp một thời gian xuất hiện tình trạng mệt mỏi, chuột rút hoặc tê bì chân tay… Đây là những triệu chứng khá phổ biến và có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau như tuổi cao, bệnh đái tháo đường, suy thận, thiếu máu, rối loạn tuyến giáp hoặc chính bệnh tim mạch. Vì vậy, thay vì tự mua vitamin hoặc khoáng chất để bổ sung, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ để được đánh giá nguyên nhân. Trong nhiều trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm điện giải hoặc định lượng một số vi chất nếu nghi ngờ thiếu hụt.

3. 3. Cách bổ sung vitamin và khoáng chất

Một thực đơn hằng ngày nên có đầy đủ:

• Rau xanh và trái cây tươi để bổ sung vitamin C, folate, kali và chất chống oxy hóa.
• Ngũ cốc nguyên hạt giúp cung cấp vitamin nhóm B và magiê.
• Các loại đậu, hạt và quả hạch giàu magiê, kẽm và chất xơ.
• Cá, thịt nạc, trứng và sữa giúp bổ sung protein cùng nhiều vitamin và khoáng chất thiết yếu.

Thực phẩm chức năng chỉ nên sử dụng khi có chỉ định của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng. Việc bổ sung không đúng cách, đặc biệt với kali, magiê hoặc kẽm, đôi khi không mang lại lợi ích mà còn làm tăng nguy cơ xảy ra các tác dụng không mong muốn.

Nguồn: https://suckhoedoisong.vn/

1. HƯỚNG DẪN BỆNH NHÂN

8 CÁCH ĐƠN GIẢN GIÚP KIỂM SOÁT HUYẾT ÁP, GIẢM NGUY CƠ TIM MẠCH

Chế độ ăn, mức độ vận động, cân nặng, căng thẳng và tình trạng sức khỏe… đều có thể ảnh hưởng đến huyết áp. Khi thời tiết nóng, cơ thể còn dễ mất nước do ra mồ hôi, trong khi một số thuốc điều trị bệnh tim mạch có thể làm tăng nguy cơ mất nước hoặc hạ huyết áp. Vì vậy, người bệnh tăng huyết áp cần duy trì lối sống phù hợp và theo dõi sức khỏe thường xuyên.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), chế độ ăn nhiều muối, ít vận động, uống nhiều rượu, hút thuốc và thừa cân, béo phì là những yếu tố có thể làm tăng nguy cơ tăng huyết áp. Thay đổi lối sống có thể góp phần hạ huyết áp và giảm nguy cơ biến chứng tim mạch, dù nhiều người vẫn cần sử dụng thuốc theo chỉ định.

1. 1. Uống đủ nước, tránh để cơ thể mất nước

Khi thời tiết nóng, cơ thể mất nước qua mồ hôi. Tình trạng thiếu nước có thể ảnh hưởng đến tuần hoàn, gây mệt mỏi, chóng mặt và làm huyết áp dao động. Bổ sung đủ nước khi trời nóng và không nên chờ đến khi khát mới uống. Tuy nhiên, nhu cầu nước không giống nhau ở mọi người. Người có bệnh tim, bệnh thận hoặc đang được bác sĩ yêu cầu hạn chế lượng dịch cần tuân thủ mức dịch được chỉ định, thay vì tự áp dụng một con số cố định như 2-3 lít nước mỗi ngày. Đặc biệt, người đang dùng thuốc lợi tiểu cần trao đổi với bác sĩ về lượng nước phù hợp trong những ngày nóng.

2. Giảm muối trong chế độ ăn

Ăn nhiều muối là một trong những yếu tố có thể làm tăng huyết áp. WHO khuyến nghị người trưởng thành tiêu thụ dưới 2.000 mg natri mỗi ngày, tương đương dưới 5 g muối/ngày. Không chỉ muối ăn, natri còn có nhiều trong nước mắm, nước tương, nước dùng, thực phẩm chế biến sẵn, đồ hộp và các loại thức ăn đóng gói. Vì vậy, giảm lượng gia vị mặn khi nấu ăn và hạn chế thực phẩm chế biến sẵn là những thay đổi thiết thực để kiểm soát huyết áp.

3. Ưu tiên rau, quả và các bữa ăn cân đối

Người tăng huyết áp nên duy trì chế độ ăn đa dạng, ưu tiên rau xanh, trái cây và các thực phẩm ít chế biến. Những thực phẩm chứa nhiều kali như rau, quả và một số loại đậu có thể góp phần cân bằng tác động của natri đối với huyết áp.

Người tăng huyết áp nên duy trì chế độ ăn đa dạng, ưu tiên rau xanh, trái cây và các thực phẩm ít chế biến. Những thực phẩm chứa nhiều kali như rau, quả và một số loại đậu có thể góp phần cân bằng tác động của natri đối với huyết áp.

4. Hạn chế rượu bia và sử dụng caffeine hợp lý

Uống nhiều rượu có thể làm tăng huyết áp và ảnh hưởng đến sức khỏe tim mạch. Vì vậy, người tăng huyết áp nên hạn chế rượu bia; không nên sử dụng rượu như một cách để thư giãn hoặc cải thiện giấc ngủ.

Với caffeine, không phải mọi người đều cần loại bỏ hoàn toàn cà phê, trà hay các đồ uống chứa caffeine. Tuy nhiên, nếu nhận thấy huyết áp hoặc nhịp tim tăng sau khi sử dụng, nên giảm lượng dùng và trao đổi với nhân viên y tế khi cần thiết.

5. Vận động vào thời điểm mát trong ngày

Hoạt động thể lực thường xuyên có lợi cho kiểm soát huyết áp. Tuy nhiên, khi thời tiết còn nóng và độ ẩm cao, người tăng huyết áp nên điều chỉnh thời gian vận động, ưu tiên sáng sớm hoặc chiều tối thay vì tập luyện ngoài trời vào thời điểm nắng nóng nhất.

Có thể lựa chọn đi bộ, đạp xe, bơi hoặc các bài tập phù hợp với thể trạng. Nếu xuất hiện chóng mặt, đau đầu, yếu mệt, chuột rút hoặc khó chịu bất thường khi tập luyện trong thời tiết nóng, cần dừng vận động và chuyển đến nơi mát.

6. Theo dõi huyết áp thường xuyên

Theo dõi huyết áp giúp người bệnh và bác sĩ đánh giá hiệu quả kiểm soát huyết áp. Người đã được chẩn đoán tăng huyết áp có thể được hướng dẫn đo huyết áp tại nhà, đặc biệt khi cần đánh giá đáp ứng với điều trị.

7. Không tự ý ngừng thuốc hạ huyết áp

Khi huyết áp trở về mức kiểm soát, người bệnh vẫn cần tiếp tục dùng thuốc theo đơn, trừ khi bác sĩ thay đổi phác đồ. Tự ý bỏ thuốc vì cảm thấy khỏe có thể khiến huyết áp tăng trở lại.

8. Chú ý các dấu hiệu bất thường khi thời tiết thay đổi

Người tăng huyết áp, người cao tuổi và người mắc bệnh tim mạch cần đặc biệt chú ý khi thời tiết thay đổi. Nhiệt độ cao có thể làm tăng gánh nặng cho hệ tim mạch, đồng thời mất nước và rối loạn điện giải có thể ảnh hưởng đến sức khỏe.

Các biểu hiện như chóng mặt, yếu mệt, đau đầu, buồn nôn hoặc choáng váng khi trời nóng cần được chú ý, nhất là khi đang sử dụng thuốc điều trị tim mạch. Nếu triệu chứng bất thường kéo dài hoặc nghiêm trọng, cần được đánh giá y tế.

Nguồn: https://suckhoedoisong.vn/