BẢN TIN: THÔNG TIN THUỐC VÀ DƯỢC LÂM SÀNG
- VAI TRÒ CỦA CANXI ĐỐI VỚI CƠ THỂ
Canxi có những vai trò quan trọng:
- Xây dựng và duy trì cấu trúc xương, răng.
- Tham gia quá trình co cơ và hoạt động của cơ tim.
- Hỗ trợ dẫn truyền xung thần kinh.
- Tham gia quá trình đông máu.
- Điều hòa hoạt động của một số enzyme và chức năng tế bào.
Vitamin D giúp tăng hấp thu canxi tại ruột, góp phần duy trì nồng độ canxi ổn định và sức khỏe hệ xương.
- THIẾU CANXI: NGUYÊN NHÂN VÀ BIỂU HIỆN
2.1. Nguyên nhân
- Chế độ ăn không cung cấp đủ canxi.
- Thiếu vitamin D, làm giảm khả năng hấp thu canxi.
- Rối loạn hấp thu tại đường tiêu hóa.
- Bệnh lý thận, tuyến cận giáp hoặc các rối loạn chuyển hóa.
- Nhu cầu tăng trong giai đoạn phát triển, mang thai, cho con bú.
- Một số thuốc và bệnh lý ảnh hưởng đến cân bằng canxi trong cơ thể.
2.2. Biểu hiện
Ở trẻ em:
- Trẻ có thể chậm tăng trưởng nếu tình trạng thiếu dinh dưỡng kéo dài.
- Thiếu vitamin D và khoáng chất kéo dài có thể gây còi xương.
- Trường hợp hạ canxi máu có thể gây tê bì, co thắt cơ, co giật.
Ở người lớn:
- Tê quanh miệng, tê đầu ngón tay, ngón chân.
- Co cứng cơ, chuột rút.
- Thiếu hụt kéo dài có thể ảnh hưởng đến quá trình khoáng hóa xương.
- Có thể làm tăng nguy cơ loãng xương nếu chế độ dinh dưỡng không đầy đủ và có các yếu tố nguy cơ khác.
Lưu ý chuyên môn: Không thể xác định tình trạng thiếu canxi dinh dưỡng chỉ dựa vào triệu chứng hoặc một kết quả canxi máu đơn lẻ. Nồng độ canxi máu được cơ thể điều hòa chặt chẽ. Khi nghi ngờ hạ canxi máu, cần đánh giá lâm sàng và xét nghiệm theo chỉ định.
- NHU CẦU CANXI HẰNG NGÀY
Lưu ý: Đây là tổng nhu cầu canxi mỗi ngày từ thức ăn, đồ uống và chế phẩm bổ sung, không phải liều thuốc cần uống.
- NGUYÊN TẮC BỔ SUNG CANXI HỢP LÝ
4.1. Ưu tiên bổ sung canxi từ thực phẩm
Các thực phẩm giàu canxi bao gồm:
- Sữa và các chế phẩm từ sữa: sữa tươi, sữa chua, phô mai.
- Cá nhỏ ăn cả xương, cá mòi, tôm.
- Rau xanh như cải thìa, cải xoăn, bông cải xanh.
- Đậu phụ được chế biến với muối canxi.
- Thực phẩm được tăng cường canxi.
Nên xây dựng chế độ ăn đa dạng, cân đối và kết hợp vận động thể lực phù hợp.
4.2. Bổ sung canxi bằng thuốc hoặc chế phẩm khi cần thiết
Chỉ nên bổ sung khi khẩu phần ăn không đáp ứng đủ nhu cầu hoặc có chỉ định của bác sĩ.
Một số dạng canxi thường gặp:
- Calcium carbonate (canxi carbonat): chứa khoảng 40% canxi nguyên tố; nên uống cùng bữa ăn để tăng hấp thu.
- Calcium citrate (canxi citrat): chứa khoảng 21% canxi nguyên tố; ít phụ thuộc vào acid dạ dày, có thể phù hợp với người giảm tiết acid dạ dày.
Lưu ý khi sử dụng:
- Cần phân biệt hàm lượng muối canxi và hàm lượng canxi nguyên tố.
- Nên chia liều, mỗi lần không nên cung cấp quá 500 mg canxi nguyên tố để tối ưu hấp thu.
- Uống đủ nước.
- Không tự ý tăng liều hoặc phối hợp nhiều chế phẩm chứa canxi.
- Vitamin D cần được cung cấp đầy đủ theo nhu cầu, không tự ý sử dụng liều cao.
- NHỮNG LƯU Ý KHI BỔ SUNG CANXI CHO TỪNG ĐỐI TƯỢNG
5.1. Trẻ em
- Trẻ bú mẹ hoặc sử dụng sữa công thức cần được đánh giá khẩu phần trước khi bổ sung thêm canxi.
- Ưu tiên sữa, chế phẩm từ sữa và thực phẩm phù hợp với lứa tuổi.
- Trẻ đang trong giai đoạn phát triển cần được cung cấp đầy đủ canxi và vitamin D.
- Không tự ý cho trẻ uống canxi liều cao với mục đích tăng chiều cao.
- Trẻ có dấu hiệu co giật, co thắt cơ, tê bì bất thường cần được đưa đến cơ sở y tế để đánh giá ngay.
5.2. Người trưởng thành và người cao tuổi
- Phụ nữ sau mãn kinh và người cao tuổi cần chú ý cung cấp đủ canxi để duy trì sức khỏe xương.
- Người mắc bệnh thận, sỏi thận, tăng canxi máu hoặc rối loạn tuyến cận giáp cần được bác sĩ đánh giá trước khi sử dụng.
- Người bệnh loãng xương cần được đánh giá tổng thể, không chỉ bổ sung canxi đơn độc.
- Kết hợp dinh dưỡng hợp lý, vitamin D và vận động chịu lực phù hợp.
- TÁC DỤNG KHÔNG MONG MUỐN VÀ NGUY CƠ KHI BỔ SUNG QUÁ LIỀU
Các tác dụng không mong muốn có thể gặp:
- Táo bón.
- Đầy bụng, chướng hơi.
- Buồn nôn.
- Tăng canxi máu hoặc tăng canxi niệu khi bổ sung quá mức hoặc có yếu tố nguy cơ.
- Tăng nguy cơ sỏi thận ở một số đối tượng.
- TƯƠNG TÁC THUỐC CẦN LƯU Ý
Canxi có thể làm giảm hấp thu một số thuốc khi dùng đồng thời:
- Levothyroxine: nên uống cách chế phẩm canxi ít nhất 4 giờ.
- Kháng sinh nhóm quinolon như ciprofloxacin: cần bố trí thời điểm dùng cách xa chế phẩm canxi theo hướng dẫn của từng thuốc.
- Dolutegravir: cần tuân thủ hướng dẫn về khoảng cách dùng thuốc, thường dùng dolutegravir trước canxi 2 giờ hoặc sau canxi 6 giờ theo khuyến cáo.
- Các thuốc khác như bisphosphonat đường uống và một số kháng sinh nhóm tetracyclin cũng cần lưu ý tương tác hấp thu.
Dược sĩ cần kiểm tra đơn thuốc và hướng dẫn thời điểm sử dụng phù hợp cho người bệnh.
- VAI TRÒ CỦA DƯỢC SĨ TRONG TƯ VẤN SỬ DỤNG CANXI
- Khai thác chế độ ăn, độ tuổi, bệnh lý và các thuốc người bệnh đang sử dụng.
- Hướng dẫn lựa chọn chế phẩm phù hợp.
- Giải thích rõ hàm lượng canxi nguyên tố trên nhãn thuốc.
- Hướng dẫn liều dùng, thời điểm uống và khoảng cách với các thuốc có tương tác.
- Nhắc người bệnh không tự ý phối hợp nhiều sản phẩm bổ sung canxi.
- Khuyến cáo tái khám khi có biểu hiện bất thường hoặc cần điều chỉnh liều.
- THÔNG ĐIỆP TRUYỀN THÔNG
ĐỦ CANXI – XƯƠNG CHẮC KHỎE – PHÁT TRIỂN TOÀN DIỆN
- Bổ sung canxi đúng nhu cầu, không bổ sung theo phong trào.
- Ưu tiên nguồn canxi từ thực phẩm.
- Kết hợp vitamin D và chế độ vận động hợp lý.
- Sử dụng thuốc đúng liều, đúng cách và theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
- Không tự ý dùng canxi liều cao kéo dài.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
- National Institutes of Health – Office of Dietary Supplements. Calcium: Fact Sheet for Health Professionals. Cập nhật ngày 22/06/2026. https://ods.od.nih.gov/factsheets/calcium-HealthProfessional/
- National Institute of Arthritis and Musculoskeletal and Skin Diseases (NIAMS). Calcium and Vitamin D: Important for Bone Health. https://www.niams.nih.gov/health-topics/calcium-and-vitamin-d-important-bone-health
- NHS Calcium – Vitamins and Minerals. https://www.nhs.uk/conditions/vitamins-and-minerals/calcium/
